Ένα αφιέρωμα στα Westerns, μέρος δεύτερο και τελευταίο

πρώτο μέρος

«Σκέφτομαι αυτές τις μέρες και ενώ οι άνθρωποι των γραμμάτων μας παραμελούν τα επικά τους καθήκοντα, ότι το επικό στοιχείο έχει διασωθεί, πράγμα παράδοξο, είναι τα γουέστερν».

Χόρχε Λουίς Μπόρχες

johnny.jpg

Τα γουέστερν κυλούσαν πάντα ωσάν ποίημα. Οι γυναίκες ήταν πανέμορφες και τσακισμένες. Οι εφήμερες φιλίες ιδανικές κι άδολες. Οι σκηνές δράσεις, μαγικές χορογραφίες πάνω στα πιο σκληρά τοπία, η αίσθηση του χιούμορ μοναδική. Οι ήρωες, πανώριοι, γενναίοι, αιώνιοι. Τα σενάρια απλά, χωρίς εξυπνάδες κ’ υπεροψίες. Οι σκηνοθέτες–ποιητές, έγραφαν τα πάντα με τη πιο γλυκιά θωπεία. Η υπερβολή δεν μας ενόχλησε ποτέ, το παρελθόν ήταν πάντα μια ανείπωτη ιστορία. Σε μια από τις πιο όμορφες σκηνές που έχουμε δει και υπογράφει ο Νίκολας Ρέι, ακολουθεί ο εξής μαγευτικός διάλογος.

Στο σαλούν της Βιένα, μιας περήφανης γυναίκας, έχει αράξει ο κύριος Λόγκαν, γνωστός ως Τζόνι Γκιτάρ. Ένα βράδυ «προσκυνάει» μονάχος πάνω απ’ το ουίσκι του. Η Βιένα εμφανίζεται από πίσω του ως μια ιέρεια του παντού.

-«Το γλεντάμε κύριε Λόγκαν;»,

-«Δεν είχα ύπνο», ανταποκρίνεται εκείνος.

-«Σε βοηθάει αυτό που πίνεις;», ρωτάει η Βιένα.

-«Κάνει τη νύχτα να κυλάει πιο γρήγορα. Εσένα τι σε κρατάει ξύπνια;»

-«Όνειρα, κακά όνειρα».

-«Α ναι, κι εγώ βλέπω τέτοια που και που. Να πιες λίγο, θα στα διώξει».

Η Βιένα δε θέλει να πιει.

-«Το έχω δοκιμάσει και δαύτο. Δε κάνει τίποτα».

Ο Τζόνι ρωτάει.

-«Πόσους άντρες έχεις ξεχάσει;»

Η Βιένα με το πιο μοναδικό τρόπο.

-«Όσες γυναίκες θυμάσαι ακόμα».

Η μοναξιά κυλάει παντού. Σε μερικούς ως τροφή σε άλλους ως απόγνωση. Η πλειοψηφία πάντως των ηρώων βαδίζει μόνη της κι αρνείται να ζητήσει βοήθεια. Πάνω απ’ όλα η περηφάνια, πάνω απ’ όλα η τιμή. Μόνο οι σερίφηδες έχουν βοηθούς, άλλοτε αλκοολικούς, άλλοτε σακάτηδες, άλλοτε γραφικούς τύπους που μετά δυσκολίας τα βγάζουν πέρα, άλλοτε μια γυναίκα που το μόνο που τους δένει είναι ένα ερωτικό, έντονο παρελθόν. Ο Γκάρι Κούπερ στο «Τραίνο θα σφυρίξει τρεις φορές», ως σερίφης που έχει δημιουργήσει μια ήσυχη κοινωνία, προδίδεται από την ίδια του τη πόλη και όλους τους φίλους του, (ακόμα και η γυναίκα του τον εγκαταλείπει), όταν επιστρέφουν οι τέσσερις εκδικητές για να πάρουν το αίμα τους πίσω. Ο σερίφης Κέιν ζει μια ολόκληρη ζωή μέσα σε μια και μισή ώρα, (10:30 – 12:00), όσο διαρκεί και η ταινία. Η απέραντη μοναξιά της εγκατάλειψης από τους δικούς του ανθρώπους τον κυριεύει και ο φόβος γίνεται ένα με το πετσί του. Η ανάγκη του όμως να αποδώσει δικαιοσύνη και να τιμήσει το σήμα που φοράει στο μαύρο του γιλέκο, (ο κώδικας τιμής που λέγαμε), τον κυριεύει περισσότερο κι έτσι βγαίνει μόνος του στους έρημους χωματόδρομους να αντιμετωπίσει τους επικείμενους δολοφόνους του. Συγκινητική είναι η στιγμή που γράφει πρώτα τη διαθήκη του, απελευθερώνει τον ένα και μοναδικό κρατούμενο που κρατάει στο κελί της φυλακής και οδεύει σαν κύριος για ν’ συγκρουσθεί με τη μοίρα του. Ο Γκάρι Κούπερ κέρδισε το Όσκαρ γι’ αυτό το ρόλο του, ο Ντιμίτρι Τιόμκιν έγραψε το συγκινητικό, «Do not forsake me, oh my darling» που τραγούδησε ο Tex Ritter και το ίδιο φιλμ καταχωρήθηκε σ’ ένα από τα πιο ανθρώπινα γουέστερν που έχουμε παρακολουθήσει ποτέ.

prseldorado03.jpg

Από του πιο κλασσικούς ήρωες αυτών των ταινιών υπήρξε ο mr western, Τζον Γουέιν. Συνεργάστηκε με τους καλύτερους σκηνοθέτες, γύρισε από τα καλύτερα γουέστερν, έγινε το αμερικανικό όνειρο και τίμησε τις άξιες της χώρας του, σαν ηθοποιός, όσο κανένας άλλος. Όλη η Αμερική τον λάτρεψε, έγινε ο προσωπικός της ήρωας, το δικό τους παιδί. Ο Γουέιν ποτέ δε μπόρεσε να το ξεπεράσει αυτό κι ακόμα όταν οι καιροί άλλαζαν γύρω του, τα κινηματογραφικά είδη εξελίσσονταν, αυτός παρέμενε πιστός στο είδος που τον ανέδειξε ως ηθοποιό. Ποιος μπορεί να τον ξεχάσει άλλωστε στα θρυλικά πια, «Ρίο Μπράβο» και «El Dorado», του καταπληκτικού Χάουαρντ Χόκς ή κι ακόμα στη «Ταχυδρομική Άμαξα», του μεγάλου Τζον Φορντ. Είναι τόσα πολλά τα γουέστερν που γύρισε, που αδυνατώ να τ’ απαριθμήσω. Με τη βραχνή, τυπική, αμερικάνικη φωνή, το σχεδόν αστείο του περπάτημα και μια καραμπίνα πάντοτε στο χέρι, ο Γουέιν πότε τα ‘βαζε με ινδιάνους, (οι τελευταίοι αποτελούν από μόνοι τους ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στο πολιτισμό των αμερικανών κι ένα σχεδόν, μπιμπελό-ρόλο στα γουέστερν), πότε με επίδοξους δολοφόνους, πότε με τις πιο όμορφες γυναίκες που πέρασαν μπροστά από την οθόνη. Πάντοτε νικητής, πάντοτε περήφανος ήρωας. «Ψάχνω ένα σήμα, μ’ ένα μεθυσμένο σερίφη πάνω του», λέει στον Ρόμπερτ Μίτσαμ στο El Dorado, ένα από τα ποιο αστεία γουέστερν ever. Οι ατάκες είναι εκπληκτικές, οι χαρακτήρες τόσο γραφικοί που απλά να τους απολαύσεις μπορείς και να ‘φχαριστηθείς. Πριν φύγει κατάφερε να πάρει μαζί του ένα Όσκαρ, (True Grit), και να μείνει στη καρδιά του λαού του ως ο απόλυτος ενσαρκωτής της ελευθερίας. Αυτός και το άγαλμα ένα πράγμα!

Ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία των γουέστερν και μάλλον το μεγαλύτερο, είναι ο μυθικός σκηνοθέτης Τζον Φορντ, Σιν Αλουίσιους Ο ‘Φίνει, το πραγματικό του όνομα. Ο Φορντ κατάφερε να γυρίσει 132 ταινίες μέσα σε 50 χρόνια και να δημιουργήσει το προσωπικό του κόσμο ιστοριών που γεύονταν την ειμαρμένη και το θάνατο. Όλες οι ταινίες του ήταν παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα. Ο κόσμος της δύσης, ο ηρωισμός, η ανδρική φιλία, τα ανθρώπινα ιδεώδη, όλα αυτά που μάχονται εναντίων του εχθρού. Η Ταχυδρομική Άμαξα κουβαλάει στη μικρή της καμπίνα όλους τους παρίες της πλάσης. Ο χαρτοπαίκτης, ο μεθύστακας, η πόρνη. Ο Φορντ «γράφει» τους χαρακτήρες του τόσο στυλιζαρισμένα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο πρώτος χολιγουντιανός σκηνοθέτης. Όλοι οι μυστικοί κωδικοί του γουέστερν βρίσκονται εδώ. Ο σκηνοθέτης δίνει μαθήματα σινεμά μόλις το 1939. Κωμικές στιγμές, καταπληκτικές σκηνές δράσεις, ένα απλούστατο σενάριο απ’ το μολύβι του Ντάντλει Νίκολς κι ένα από τα καλύτερα γουέστερν που απολαύσαμε ποτέ. Ο Ιρλανδός Φορντ λοιπόν, κατάφερε να κερδίσει τέσσερα Όσκαρ σκηνοθεσίας, αν θυμάμαι καλά κανένας άλλος σκηνοθέτης δεν το έχει καταφέρει, να μπει μπροστάρης στο πάνθεων ανθρώπων που έκαναν το γουέστερν αγαπημένο είδος και να γυρίσει την Αγαπημένη μου Κλημεντίνη, βάζοντας τους Γουάιατ Ερπ και Ντοκ Χόλιντει να αντιμετωπίσουν ολάκερη τη συμμορία Κλάντον τη χρονιά που η Ρίτα Χέιγουορθ μεταμορφώνεται σε Τζίλντα και γεννάει τον έρωτα και το μίσος ανάμεσα σε δυο άντρες.

Όσοι από εσάς έχετε σε DVD το «Για Μια Χούφτα Δολάρια», θα αναρωτιέστε τι λάθη έγιναν στους τίτλους αρχής όπου ο Σέρτζιο Λεόνε αναγράφεται ως Μπομπ Ρόμπερτσον, ο Τζιάν Μαρία Βολάντε ως Τζον Γουέλς κι ο Ένιο Μορικόνε ως Νταν Σάβιο. Τι διάολο, μόνο το Κλιντ Ίστγουντ κατάφεραν να γράψουν σωστά; Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει κανένα λάθος αφού και οι τρεις, όταν πρωτοβγήκε η ταινία στις αίθουσες, θέλησαν να υπογράψουν με ψευδώνυμα. Οι κριτικοί βέβαια δεν παραμυθιάστηκαν εκτός από τον ήρωα με το πουράκι στο στόμα. Κανένας δεν κατάλαβε πως πρόκειται για αμερικανό ηθοποιό κι όλοι έλεγαν πως είναι κάποιος γερμανός ή άσημος ιταλός. Όλα ξεκίνησαν κάπου εκεί. Τα σπαγγέτι-γουέστερν λαμβάνουν το βάπτισμα του πυρός, μια επική τριλογία, (A Fistful of DollarsFor A Few Dollars MoreThe Good, The Bad & The Ugly), απαγγέλλεται στο πανί κι ο μεγάλος Μορικόνε συνθέτει τα πιο ανατριχιαστικά θέματα της μουσικής του ιστορίας. Δε νομίζω να έχει υπάρξει στην ιστορία του κινηματογράφου ένα άλλο τέτοιο είδος σαν αυτό που έκανε ο Λεόνε. Όταν οι ήρωες μπαίνουν στα πλάνα σε πιάνουν ανατριχίλες, όταν η κάμερα σκάβει τα διαλυμένα πρόσωπα, σε πιάνει φόβος, όταν μιλούν τα όπλα, δε θέλεις να είσαι εκεί. Όταν φτάνεις στη τελική αναμέτρηση σου έρχεται να βάλεις τα κλάματα από τη σκηνοθετική δύναμη που τα διέπει. Προσωπική μου άποψη και μια από τις πέντε καλύτερες ταινίες που έχω δει στη ζωή μου, είναι «Ο Καλός, Ο Κακός και Ο Άσχημος». Ο Λεόνε εκεί ξεπερνάει τον εαυτό του. Ο Λη Βαν Κλιφ είναι απ’ τους κακότερους κακούς που έχουμε δει, ο Ελάι Γουάλας κλέβει τη παράσταση και δε μπορείς να φανταστείς άλλον να παίζει το ρόλο του, (εκτός ίσως από τον Ροντ Στάιγκερ), ο Κλιντ όσο πιο απλός και μοναδικός μπορεί να είναι και το μουσικό θέμα του Μορικόνε, ειδικά της τελικής αναμέτρησης, (The Trio), όσο πιο σπαραχτικό θα μπορούσε να γραφτεί. Ειδική μνεία για το είδος πρέπει να γίνει και στον φοβερό σκηνοθέτη, Σέρτζιο Κορμπούτσι όπου με τη ταινία του «Ο Μεγάλος Σιωπηλός», με τους Φρανκ Γούλφ και Κλάους Κίνσκι, έδειξε πως δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από τον Λεόνε.

Ο Λεόνε τελικά θα ρίξει την αυλαία στα σπαγγέτι-γουέστερν με το «Κάποτε Στη Δύση». Ο ίδιος το ξεκίνησε, ο ίδιος θα το τελειώσει. Είναι καθαρά δική του υπόθεση. Ο Μορικόνε συνθέτει ένα θέμα για κάθε ήρωα και σχεδόν όλη η ταινία θα γυριστεί πάνω στη μουσική του συνθέτη όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Λεόνε. Τα μάτια του Τσαρλς Μπρόνσον γεμίζουν την οθόνη, η Κλαούντια Καρντινάλε είναι πιο όμορφη από ποτέ, ο Τζέισον Ρόμπαρτς γίνεται ο καλύτερος φίλος που μπορείς να έχεις κι ο Χένρι Φόντα πιο μισητός κι από τον Κλιφ. Με τη τελική μονομαχία τελειώνουν όλα, το είδος παίρνει ένα βαθύ ύπνο, μέχρι τη στιγμή που θα επιστρέψει ο Ίστγουντ, ως σκηνοθέτης πια, να τα αφυπνίσει και να μας δώσει τα πιο gothic western που είδαμε μέχρι τώρα. Ίσως να ήταν κι ο μόνος που θα μπορούσε να το κάνει.

Οι ιστορίες της δύσης ίσως να είναι οι μακροβιότερες που έχουν σινεματογραφηθεί. Τα έπη που γράφτηκαν ίσως να είναι όλα μια παρεξήγηση όπως και οι ήρωες. Τα σαλούν που έζησαν τους πιο στυγερούς καβγάδες θα εμπνέουν πάντα μεγάλους συγγραφείς. Οι πόρνες και οι χαρτοπαίκτες και οι άτεγκτοι δολοφόνοι με τα ρεβόλβερ τους θα πληρώνονται πάντα με ασημένια γιάνκικα δολάρια. Οι πένθιμες σάλπιγγες των μεξικάνων θα σημαίνουν πάντοτε την αρχή ενός μακελειού. Τα άλογα θα είναι πάντοτε γενναία σαν τους ηρωικούς καβαλάρηδές τους. Η κρεμάλα θα περιμένει μια ζωή. Όλα τ’ αγέρωχα και ρυτιδιασμένα μάτια, θα κουβαλούν τη σκοτεινή τους ιστορία. Για πάντα.

Ο Χάουαρντ Χοκς είχε πει: «Οι περισσότεροι άνθρωποι αγαπούν τα γουέστερν, γιατί η ζωή και ο θάνατος είναι σε μια άγρια κατάσταση, έχουν μια απόλυτη αυθεντικότητα, αφού το γουέστερν είναι μέρος της Ιστορίας, μικρό μεν, αλλά αληθινό».

18823963_w434_h_q80.jpg

fine

written by: Arturo Bandini

Advertisements

One response to “Ένα αφιέρωμα στα Westerns, μέρος δεύτερο και τελευταίο

  1. Μπράβο, μπράβο και μπράβο!

    Παίρνω αφορμή για να θυμηθώ δυο παραγνωρισμένα γουέστερν που αγαπώ ιδιαίτερα:
    1. High plains drifter (1973) του Κλιντ Ήστγουντ, με τον ίδιο.
    Προοικονομεί το Unforgiven, αλλά μπορεί να είναι και ανώτερο. Σκοτεινό, σκληρό, αλλόκοτο. Ο πιο παράξενος Ήστγουντ που είδα ποτέ.

    2. Giu la testa (1971) (Once upon a time the revolution ή For a fistfull of dynamite. Στα ελληνικά: Μια φορά κι ένα καιρό η επανάσταση).
    Εκπληκτικός Σέρτζιο Λεόνε, εκπληκτικός Τζαίημς Κόμπερν, εκπληκτικός Ροντ Στάϊγκερ, εκπληκτικός Έννιο Μορικόνε.
    Πικρό, πολιτικό, ανθρώπινο, θλιμμένο, αστείο, εκρηκτικό. Ένα κοινωνικό ευαγγέλιο σε μορφή γουέστερν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s